Sarı nokta hastalığı ilerlerse ne olur?

Sigarayı bırakmak, şekeri ve tansiyonu kontrol altında tutmak da en az beslenme kadar önemli.

Sarı nokta hastalığı nasıl ilerler?

Sarı nokta hastalığı (yaşa bağlı makula dejenerasyonu) evre evre ilerler. Makula, retinada keskin ve merkezi görmeyi sağlayan küçük bölgedir. Her evrede muayenede gördüğümüz ve sizin fark ettiğiniz şeyler farklıdır:

Her hastada hastalık ileri evreye ulaşmaz. Pek çok kişi erken ya da orta evrede yıllarca kalır. İleri evre iki biçimde ortaya çıkar: kuru tipte hücre kaybı, yaş tipte sızdıran damarlar.

İlerleme ne kadar hızlı olur?

Hız, evreye ve tipe göre çok değişir. Büyük çalışmalar bize kabaca bir fikir veriyor:

• Riski düşük grup: AREDS çalışması, yaygın küçük druzeni, az sayıda orta büyüklükte druzeni ya da yalnız renk değişikliği olan kişileri de izledi. Bu kişilerde beş yılda ileri evreye geçiş 100 kişide yaklaşık 1’di.
• Riski yüksek grup: AREDS2 çalışması, iki gözünde büyük druzen ya da bir gözünde ileri evre olan kişileri aldı. Bu kişilerde gözlerin beş yılda yaklaşık 100’de 30’u ileri evreye ilerledi. Katılımcıların çoğu zaten vitamin takviyesi kullanıyordu.

Tipler arasında da fark vardır. Kuru tip genellikle yıllar içinde yavaş ilerler. Yaş tip ise tedavi edilmezse görmeyi haftalar ya da aylar içinde hızla bozabilir. Bu yüzden kuru tipte bile yeni bir belirtiyi önemseriz.

Bu rakamlar grup ortalamalarıdır. Sizin ilerleme riskinizi muayenede druzenlerin büyüklüğüne, OCT bulgularına ve diğer gözünüzün durumuna bakarak değerlendiririz.

Yaş tipe dönüşürse ne olur, tedavisi var mı?

Yaş tipte makulanın altında anormal damarlar gelişir. Bu damarlar sıvı sızdırır, bazen kanar. Tedavi edilmezse zamanla makulada iz dokusu oluşur ve merkezi görme kalıcı olarak azalır.

Yaş tipin etkinliği kanıtlanmış bir tedavisi var. Göz içi iğne (anti-VEGF) tedavisi, anormal damarları büyüten proteini baskılar ve sızıntıyı azaltır. Randomize çalışmaları birleştiren Cochrane derlemesine göre iğne yapılan gözlerde görme, tedavi almayan gözlere göre daha iyi korundu. Bir kısmında görme belirgin biçimde düzeldi.

Bu tedavi bir kez yapılıp bitmez. İlacın etkisi zamanla azaldığı için iğneleri belirli aralıklarla tekrarlarız. Aralıkları her kontrolde OCT bulgularınıza bakarak ayarlarız. Tedaviye erken başlamak, görmeyi korumak için önemlidir.

Sarı nokta hastalığı tamamen kör eder mi?

Hayır. Sarı nokta hastalığı tam körlük yapmaz. Hastalık görmenin ortasını etkiler, yan görme genellikle yerinde kalır. Bu yüzden ileri evrede de çoğu kişi evin içinde dolaşabilir ve çevresini görebilir.

Ama merkezi görme ciddi azalabilir. Okumak, yüz tanımak, araç kullanmak ve iğneye iplik geçirmek gibi ince işler zorlaşır. Görmenin ortasındaki kararma, bakılan noktayı örtebilir.

Bazı kişiler görme kaybından sonra gerçekte olmayan desenler, şekiller ya da insanlar görür. Buna Charles Bonnet sendromu diyoruz. Ruhsal bir hastalık ya da bunama belirtisi değildir. Bu görüntüler zamanla genellikle seyrekleşir. Böyle bir şey yaşarsanız çekinmeden bize söyleyin.

İlerlediğini gösteren belirtiler nelerdir?

Aşağıdaki değişiklikler hastalığın ilerlediğini ya da yaş tipe döndüğünü gösterebilir:

• Amsler ızgarasında yeni bir dalgalanma, karanlık ya da boş alan
• Kapı pervazı gibi düz çizgilerin yeni eğrilmesi
• Görmenin ortasında büyüyen bulanık alan
• Okumada ya da yüz tanımada belirgin yeni zorlanma

Görmeniz aniden kötüleşirse ya da görüşünüzün önünden bir perde veya gölge geçtiğini fark ederseniz zaman kaybetmeden bir göz hekimine ya da acil servise başvurun. Yaş tipte erken tanı bu yüzden önemlidir.

Değişikliği erken yakalamanın pratik bir yolu, evde her gün Amsler testi yapmaktır. Testin nasıl yapıldığını sarı nokta hastalığı sayfasında adım adım anlattık.

İlerlemeyi yavaşlatmak için neler yapabilirsiniz?

Yaşı ve genetik yapıyı değiştiremeyiz. Ama ilerlemeyi etkileyen başka etkenler elinizde:

• Sigarayı bırakın. Sigara, sarı nokta hastalığının bilinen risk etkenlerindendir.
• Tansiyonunuzu, kilonuzu ve kolesterolünüzü kontrol altında tutun.
• Beslenmenize dikkat edin. Ispanak gibi koyu yeşil yapraklı sebzeler, renkli sebze-meyveler ve yağlı balık öneririz.
• Uygun evredeyseniz vitamin takviyesini konuşun. Orta evrede belirli bir vitamin-mineral karışımı ilerleme riskini azaltır. Ayrıntısı sarı nokta için vitamin işe yarar mı? yazısında.
• Yaş tipte tedaviyi aksatmayın. Göz içi iğne tedavisi, yaş tipte görmeyi korumada etkinliği kanıtlanmış standart tedavidir. Programa uymak, korunan görmeyi sürdürmek için önemlidir.
• Kontrollerinizi ve Amsler testini sürdürün.

Kuru tipte ışık tedavisi (fotobiyomodülasyon) de araştırılıyor. Ama kanıtı henüz sınırlı. Kanıt düzeyini sarı nokta hastalığı sayfasında açıkça anlattık.

İleri evrede günlük yaşam nasıl kolaylaşır?

İleri evrede amaç, kalan görmeyi en verimli biçimde kullanmaktır. Görme rehabilitasyonu bu konuda yardımcı olur:

• Yan görmeyi kullanmak: Görme rehabilitasyonu uzmanları, bakılan noktanın biraz yanına bakarak görmeyi öğretir.
• Büyütme araçları: El büyüteçleri, ayaklı büyüteçler ve elektronik büyütücüler okumayı kolaylaştırır.
• Işık ve kontrast: Okurken güçlü ve doğrudan bir ışık kullanın. Koyu zemin üzerine açık renk ya da tersi gibi yüksek kontrastlı düzenlemeler işinizi kolaylaştırır.
• Araç kullanma: Araç kullanıp kullanamayacağınızı görme keskinliğinize ve görme alanınıza bakarak değerlendiririz.

Görme kaybı bazen kaygıya ve yalnızlık duygusuna yol açabilir. Bunu muayenede konuşmaktan çekinmeyin; gerekirse destek alabileceğiniz birimlere yönlendiririz.

İleri evrede bile düzenli kontrol önemlidir. Diğer gözü korumak ve yeni bir yaş tip atağını erken yakalamak için muayeneleri sürdürürüz.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.