Göz Muayenesi Nasıl Yapılır? Antalya

Damla damlatıp sizi 20 dakika bekletmemizin sebebi aslında keyfî değil.
Op. Dr. İlgin Kaya

Kapsamlı göz muayenesinde hangi adımlar var?

Kapsamlı göz muayenesini belirli bir sırayla yaparım; her adım bir sonrakine yön verir. Muayene sizinle konuşarak başlar. Şikâyetinizi, kullandığınız ilaçları, genel hastalıklarınızı ve ailenizdeki göz hastalıklarını sorarım.

Adım	Ne yaparım?	Ne öğreniriz?
Görme keskinliği	Her gözü ayrı ayrı harf ya da şekil tablosuyla test ederim.	Ne kadar net gördüğünüzü
Refraksiyon (numara ölçümü)	Otomatik ölçüm cihazıyla başlar, deneme camlarıyla netleştiririm.	Gözlük ya da lens numaranızı
Göz hareketleri ve göz bebekleri	Gözlerin birlikte hareketine, göz bebeklerinin ışığa tepkisine bakarım.	Şaşılık ve sinir sistemiyle ilgili ipuçlarını
Göz tansiyonu	Göz içi basıncını ölçerim.	Glokom riskini
Biyomikroskop (yarık lamba)	Işıklı bir mikroskopla gözün ön bölümünü incelerim.	Kapak, kornea, iris ve merceğin durumunu
Göz dibi	Gerekirse göz bebeğini damlayla büyütüp retinaya bakarım.	Retina, sarı nokta ve görme sinirinin sağlığını

Halk arasında “bilgisayarlı göz muayenesi” denen ölçüm, bu adımlardan yalnızca biridir. Otomatik cihaz, numaranız için bir başlangıç değeri verir. Gözlük numarasını deneme camlarıyla ve sizin söylediklerinizle netleştiririm. Gözün sağlığını ise tansiyon ölçümü, ön bölüm ve göz dibi muayenesi gösterir.

Muayenenin sonunda bulguları size anlatırım. Gerekiyorsa ek tetkik ve tedavi planını birlikte konuşuruz.

Göz tansiyonu nasıl ölçülür?

Göz tansiyonunu çoğunlukla gözünüze kısa bir hava üfleyen cihazla (air-puff tonometre) ölçerim; cihaz gözünüze değmez. Ölçüm birkaç saniye sürer. Ani hava hissi sizi irkiltebilir, bu normaldir. Gözünüzü rahat açık tutmanız ölçümü kolaylaştırır.

Hava üflemeli ölçüm pratik bir tarama yöntemidir. Sonuç sınırda çıkarsa ya da glokom şüphesi varsa ölçümü tekrarlarım. Korneanın kalınlığı gibi sonucu etkileyen durumları da hesaba katarım.

Yüksek göz tansiyonu tek başına glokom demek değildir. Tansiyonu normal ölçülen bir gözde de glokom olabilir. Bu yüzden görme sinirine de bakar, gerekirse görme alanı ve OCT isterim.

Göz dibi muayenesi nasıl yapılır, neden damla damlatılır?

Göz dibi muayenesinde göz bebeğinden içeri bakarak retinayı (ağ tabaka), sarı noktayı ve görme sinirini incelerim. Göz bebeği küçükken yalnızca orta bölümü görebilirim. Oysa retina yırtıkları gibi bazı bulgular çoğu zaman kenarlarda başlar.

Göz bebeğini büyüten damla, göz dibini bütün olarak görmemi sağlar. Damlanın tam etki etmesi için yaklaşık 20-30 dakika bekleriz. Açık renkli gözler genellikle daha çabuk büyür.

Göz dibi, vücuttaki damarları çıplak gözle görebildiğimiz ender yerlerden biridir. Bu yüzden muayene bazen diyabetin ya da yüksek tansiyonun damarlardaki izlerini de gösterir. Böyle bir bulgu görürsem sizi aile hekiminize ya da ilgili bölüme yönlendiririm.

Damlanın nadir bir riski vardır. Ön bölümü dar olan bazı gözlerde göz tansiyonunu aniden yükseltebilir. Buna akut açı kapanması glokomu diyoruz. Muayenede bu riski değerlendirir, damlayı buna göre seçerim. Damladan sonra gözde şiddetli ağrı, kızarıklık, bulanık görme ve bulantı olursa vakit kaybetmeden başvurun.

Damla damlatıldıktan sonra araç kullanılabilir mi?

Göz bebeğini büyüten damladan sonra araç kullanmamanızı öneririm. Damla birkaç saat yakını bulanıklaştırır ve ışığa hassasiyet yapar. Etkinin süresi damlanın türüne ve gözünüzün tepkisine göre değişir. Bazı damlalarda ertesi güne kadar sürebilir. Çocuklarda ve gençlerde genellikle daha uzun sürer.

Bu yüzden:

Muayeneye araç kullanmadan gelin ya da dönüşte size eşlik edecek biri olsun.
Güneş gözlüğünüzü yanınıza alın; çıkışta ışık rahatsız edebilir.
O gün yakın çalışma gerektiren işleri planlarken bulanıklığı hesaba katın.

Hangi durumlarda ek tetkik gerekir?

Temel muayenede bir bulgu görürsem ya da bir hastalık için risk taşıyorsanız ek tetkik isterim; bu tetkiklerin hepsini herkese rutin olarak yapmam. Klinikte kullandığım başlıca tetkikler şunlardır:

OCT (optik koherens tomografi): Retinanın ve görme sinirinin katman katman kesit görüntüsünü verir. Sarı nokta, diyabetik retinopati ve glokom takibinde kullanırım.
Bilgisayarlı görme alanı: Çevre görmenizi haritalar. Glokomda ve bazı sinir hastalıklarında gerekir.
Korneal topografi: Korneanın yüzey haritasını çıkarır. Keratokonus şüphesinde, lazer ve katarakt ameliyatı öncesinde yol gösterir.
Optik biyometri: Gözün boyunu ve kornea eğriliğini ölçer. Katarakt ameliyatında takılacak merceğin numarasını bununla hesaplarım.
Göz ultrasonu (A ve B mod): A mod gözün boyunu ölçer. B mod, yoğun katarakt ya da kanama nedeniyle göz içini göremediğimde retinayı gösterir.
FFA (fundus floresein anjiyografi): Koldan verdiğimiz bir boyayla retina damarlarının fotoğrafını çekeriz. Diyabette ve sarı nokta hastalığında damar sızıntısını gösterir. Boya bulantıya, ciltte ve idrarda geçici sararmaya, nadiren alerjiye yol açabilir.

Klinikte ayrıca argon lazer ve Nd:YAG lazer bulunur. Bunlar tanı değil tedavi cihazlarıdır. Retinaya lazer tedavisinde, bazı glokom tiplerinde ve katarakt ameliyatından sonra gelişebilen ikincil kataraktta kullanırım.

Göz muayenesi ne kadar sürer?

Süre, göz bebeğini büyütüp büyütmediğime ve ek tetkik gerekip gerekmediğine göre değişir. Damla gerekmeyen bir kontrol daha kısa sürer. Damla gerekiyorsa, etkisini beklemek süreye 20-30 dakika ekler. OCT ya da görme alanı gibi tetkikler de süreyi uzatır. İlk kapsamlı muayene için acele etmeyeceğiniz bir zaman seçmenizi öneririm. Randevu alırken ek tetkik planlanıp planlanmadığını sorabilirsiniz.

Göz muayenesi kaç yılda bir yapılmalı?

Muayene sıklığı yaşınıza ve risk etkenlerinize göre değişir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi’nin (AAO) önerisi şöyledir:

Durum	Önerilen sıklık
40 yaş altı, şikâyet ve risk etkeni yok	5-10 yılda bir
40 yaş civarı	Başlangıç (temel) muayenesi
40-64 yaş	Temel muayeneden sonra hekiminizin önerdiği aralıkla
65 yaş ve üstü	1-2 yılda bir
Kontakt lens kullananlar	Yılda bir
Diyabet, yüksek tansiyon ya da ailede glokom	Hekiminizin belirlediği sıklıkta, çoğu zaman daha sık

Çocuklar için takvim farklıdır; çocuk göz sağlığı sayfasında anlattım. Her muayenenin sonunda bir sonraki kontrol zamanını size söylerim.

Şikâyetim yoksa yine de muayene olmalı mıyım?

Evet, çünkü bazı göz hastalıkları uzun süre hiçbir belirti vermeden ilerler. Glokomda kayıp önce çevre görmede başlar. İki göz birbirinin eksiğini kapattığı için çoğu kişi bunu fark etmez. Kaybedilen görmeyi geri getiremeyiz, ama erken yakalarsak ilerlemeyi yavaşlatıp kalan görmeyi koruyabiliriz. Diyabetik retinopati ve sarı nokta hastalığı da erken evrede sessiz kalabilir. Diyabet, yüksek tansiyon, yüksek miyopi, sigara ve ailede glokom öyküsü bu hastalıkların riskini artırır.

Bazı belirtiler ise randevu takvimini beklememeyi gerektirir:

ani görme kaybı ya da görme alanına perde inmesi
ışık çakmaları ve uçuşan cisimlerde ani artış
ağrılı, kızarık göz
ani başlayan çift görme

Bu durumlarda zaman kaybetmeden bir göz doktoruna ya da acil servise başvurun.

Kontakt lensle muayeneye gelinebilir mi?

Gelebilirsiniz, ama muayene sırasında lensinizi çıkarmanız gerekir; ayrıntılı ölçüm yapılacaksa lensi bir süre önceden çıkarmanızı isterim. Lens korneanın şeklini geçici olarak değiştirebilir. Bu da numara ve kornea ölçümlerini etkiler. Lensi ne kadar önce çıkaracağınız, lens tipine ve yapılacak ölçüme göre değişir. Katarakt ya da lazer ameliyatı öncesi ölçümlerde lensi genellikle birkaç gün önceden çıkarmak gerekir; sert lenslerde bu süre daha uzundur. En pratiği, randevu alırken sormaktır.

Gece takılan lens (ortokeratoloji) ya da sert lens kullanıyorsanız bunu randevu alırken mutlaka belirtin. Muayeneye lens kabınızı ve gözlüğünüzü de getirin. Kuru göz lens konforunu bozabilir; lensi uzun süre rahat kullanamıyorsanız bunu da söyleyin.

Muayeneye gelirken neler hazırlamalıyım?

Birkaç küçük hazırlık, muayeneden alacağınız verimi artırır:

kullandığınız gözlükler ve varsa eski reçeteler
düzenli kullandığınız bütün ilaçların listesi (yalnız göz damlaları değil; bazı ilaçlar gözü etkiler)
daha önceki göz ameliyatı ve lazer raporları
ailede glokom, sarı nokta, şaşılık gibi göz hastalıkları
şikâyetinizin ne zaman başladığı ve neyle arttığı
güneş gözlüğü ve gerekirse dönüşte size eşlik edecek biri

Şikâyetin ne zaman başladığı ve neyle arttığı, çoğu zaman muayenenin yönünü belirler. Bunu önceden tek cümleyle hazırlamanız işimizi kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Göz doktoru muayenesi ile optik mağazasındaki göz ölçümü aynı şey mi?

Hayır. Optik mağazasındaki ölçüm yalnızca gözlük numarasını bulmaya yöneliktir. Göz hekimi muayenesinde numaranın yanında göz tansiyonunu, gözün ön bölümünü ve göz dibini de değerlendiririm. Glokom, katarakt ya da retina hastalığı gibi numarayla düzelmeyen sorunları ancak bu muayenede görebilirim. Gözlükle net göremiyorsanız ya da numaranız sık değişiyorsa göz muayenesi gerekir.

Göz muayenesi acı verir mi?

Muayenenin büyük bölümü acı vermez. Tansiyon ölçen cihaz gözünüze değmez; yalnızca kısa bir hava akımı gönderir. Göz bebeğini büyüten damla birkaç saniye hafif yanma yapabilir. Göz dibine parlak ışıkla bakarken kısa süreli kamaşma olur. Damladan sonra birkaç saat yakını bulanık görmeniz ve ışıktan rahatsız olmanız beklenen bir etkidir.

40 yaşından sonra yakını görmekte zorlanmak normal mi?

Evet, çoğu kişide normaldir. Göz içindeki mercek yıllar içinde esnekliğini kaybeder ve yakına odaklanma gücü azalır. Buna presbiyopi denir; bir hastalık değil, yaşa bağlı bir değişimdir. Çoğu kişide doğru yakın numarası yeterli olur. Yine de bu yaşta ilk kez gözlüğe ihtiyaç duyuyorsanız, glokom taramasını da içeren kapsamlı bir muayene olmanızı öneririm.

Diyabetim var, göz muayenesi neden önemli?

Diyabet, retinadaki küçük damarlara zarar verebilir. Diyabetik retinopati erken evrede çoğu zaman belirti vermez. Bu yüzden görmeniz iyi olsa da düzenli göz dibi muayenesi gerekir. Muayene sıklığını retinanızın durumuna göre belirlerim; gerekirse OCT ve FFA ile ayrıntılı değerlendiririm. Kan şekeri ve tansiyon dengesi göz sağlığı için de önemlidir.

Muayeneden sonra işe dönebilir miyim?

Çoğu kişi dönebilir. Göz bebeğiniz büyütüldüyse birkaç saat yakını bulanık görebilir, ışıktan rahatsız olabilirsiniz. Ekran, okuma ya da ince el işi gerektiren bir işiniz varsa bunu hesaba katın. İşiniz araç kullanmayı gerektiriyorsa damlanın etkisi geçene kadar beklemeniz gerekir. Güneş gözlüğü, dönüş yolunda ışığın verdiği rahatsızlığı azaltır.

Çocuklar da aynı muayeneyi mi olur?

Çocuk muayenesinin temel adımları benzerdir, ama yöntemleri çocuğun yaşına göre uyarlarım. Harf bilmeyen çocukta resimli tablolar, ışık yansımaları ve kapama testi kullanırım. Numarayı doğru ölçmek için çoğu zaman odaklanmayı geçici olarak gevşeten bir damla gerekir. Ayrıntıları çocuk göz sağlığı sayfasında anlattım.

Göz muayenesi nasıl yapılır?