Kuru göz (göz kuruluğu)

Ilık kompres artı kapak kenarı temizliği birçok hastada damla tedavisinden önce gelen basamaktır.

Kuru göz neden olur?

Kuru göz, gözyaşı tabakasının dengesi bozulduğunda ortaya çıkar. Gözyaşı üç katmandan oluşur. En içte gözü ıslatan mukus katmanı, ortada sulu katman, en dışta buharlaşmayı önleyen yağ katmanı vardır. Bu katmanlardan biri azaldığında ya da bozulduğunda göz yüzeyi kurur.

Uluslararası uzman raporu (TFOS DEWS II), kuru gözü iki ana tipe ayırır: buharlaşma tipi ve az üretim tipi. Çoğu hastada ikisi bir aradadır. Tedaviyi seçerken hangisinin baskın olduğuna bakarız.

Buharlaşma tipi: meibomian bez tıkanıklığı ve blefarit

Buharlaşma tipinde gözyaşı miktarı yeterlidir ama çabuk buharlaşır. Kuru gözün daha sık görülen biçimi budur. En sık neden, meibomian bez işlev bozukluğudur. Göz kapağının kenarında, kirpiklerin hemen arkasında dizili küçük yağ bezleri vardır. Bu bezlerin ağzı tıkanınca ya da salgı koyulaşınca yağ katmanı incelir.

Blefarit (kapak kenarı iltihabı) bu tabloya sık eşlik eder. Kirpik diplerinde kabuklanma ve kapak kenarında kızarıklık yapar. Başlıca nedenler bakteriler, kirpik diplerinde yaşayan demodeks akarları, yağlı cilt, kepek ve rozaseadır (yüzde kızarıklık yapan cilt hastalığı). Blefarit genellikle tamamen geçmez. Düzenli kapak bakımıyla kontrol altında tutarız.

Ekran başında göz kırpma sayısının azalması, uzun süreli kontakt lens kullanımı ve kirpik dibine sürülen makyaj da buharlaşmayı artırır.

Az üretim tipi

Az üretim tipinde gözyaşı bezleri yeterli sulu katmanı üretemez. Gözyaşı üretimi yaş ilerledikçe azalır. Sjögren sendromu gibi bağışıklık sistemi hastalıkları da üretimi düşürür. Bazı ilaçlar da aynı etkiyi yapabilir: alerji ilaçları, bazı tansiyon ilaçları, antidepresanlar, idrar söktürücüler ve mide ilaçları.

Kuru göz kadınlarda daha sıktır ve sıklığı yaşla artar. Araştırmalar, toplumdaki sıklığını her 100 kişide 5 ile 50 arasında bildiriyor. Bu geniş aralık, çalışmaların farklı ölçütler kullanmasını ve farklı toplumları incelemesini yansıtıyor.

Kuru gözün belirtileri nelerdir?

En sık belirtiler yanma, batma, kum ya da yabancı cisim hissi ve kızarıklıktır. Göz kırpınca düzelen dalgalı bulanıklık da tipiktir. Işığa hassasiyet, gözde sümüksü iplikçikler ve kontakt lensi uzun süre takamama sık duyduğumuz şikâyetlerdir.

Şikâyetler çoğu zaman gün sonunda, ekran başında ya da rüzgârda artar. Sabah kapakların yapış yapış açılması ve tekrarlayan arpacık, meibomian bezlerindeki bir soruna işaret edebilir.

Gözüm sulanıyorsa yine de kuru göz olabilir mi?

Evet, olabilir. Göz yüzeyi kuruyup tahriş olunca beyin “refleks gözyaşı” salgılatır. Bu gözyaşı bol ve suludur ama koruyucu yağ katmanını taşımaz. Bu yüzden göz hem sulanır hem de yanmaya devam eder. Sulanmanın gözyaşı kanalı tıkanıklığı gibi başka nedenleri de vardır. Ayrıntısını göz sulanıyor ama kuru göz olabilir mi? yazısında anlattık.

Antalya’da klima, güneş, rüzgâr ve deniz suyu kuru gözü etkiler mi?

Evet, etkiler. Antalya’da yazın uzun saatleri klimalı ortamda, dışarıda ise güneş, rüzgâr ve suyla iç içe geçiriyoruz. Bu etkenlerin her biri gözyaşının buharlaşmasını hızlandırabilir. Küçük değişiklikler çoğu zaman belirgin fark yaratır.

• Klima: Yüzünüze doğrudan esen sıcak ya da soğuk hava gözü kısa sürede kurutur. Klimanın ve araç havalandırmasının yönünü yüzünüzden çevirin. Kapalı ortamda nemlendirici işe yarayabilir.
• Rüzgâr ve toz: Sahil rüzgârı ve camı açık araç yolculuğu şikâyeti artırır. Yanları kapalı, yüzü saran bir güneş gözlüğü rüzgârı da keser.
• Güneş: Güneş ışığı su yüzeyinden yansıyarak göze gelen ultraviyole (UV) ışığı artırır. UV ışınlarının tamamını engelleyen (UV400) bir gözlük, gözü güneşin uzun vadeli zararından korur.
• Havuz ve deniz: Havuz suyundaki klor, gözyaşının koruyucu tabakasını bozup yanma ve kızarıklık yapabilir. Yüzerken sıkı oturan yüzücü gözlüğü takın. Sudan çıkınca kapalı gözünüzü temiz suyla nazikçe yıkayın. Denize ya da havuza kontakt lensle girmeyin; bu, kornea enfeksiyonu riskini artırır.
• Ekran: Normalde dakikada yaklaşık 15 kez göz kırparız. Ekrana bakarken bu sayı 5-7’ye iner. Her 20 dakikada bir, en az 20 saniye boyunca 6 metre uzağa bakın.

Kuru göz tanısı nasıl konur?

Tanıyı şikâyetlerinizi dinleyerek ve göz yüzeyini biyomikroskopla (ışıklı büyüteç) inceleyerek koyarız. Muayenede şu testlerden yararlanırız:

Bu testler, kuru gözün buharlaşma tipi mi yoksa az üretim tipi mi olduğunu ayırmamıza yardım eder. Sjögren sendromu gibi genel bir hastalık düşünürsek sizi ilgili bölüme yönlendiririz. Muayenenin tamamını göz muayenesi sayfasında anlattık.

Kuru göz nasıl tedavi edilir?

Kuru göz tedavisi basamaklıdır. Uluslararası rehber (TFOS DEWS II), hafiften ağıra doğru ilerleyen bir yol önerir. Bir üst basamağa geçerken önceki basamağı genellikle sürdürürüz.

1. Alışkanlık ve ortam düzenlemesi: Ekran molası, klima yönü, ortam nemi, sigara dumanından uzak durmak. Gözü kurutan ilaçları da birlikte gözden geçiririz.
2. Kapak hijyeni ve ılık kompres: Meibomian bezlerindeki koyulaşmış salgıyı yumuşatır. Buharlaşma tipinde çoğu zaman ilk basamaktır.
3. Yapay gözyaşı: Damla, jel ya da merhem biçiminde olabilir. Sık kullanacaksanız koruyucu madde içermeyenleri öneririz.
4. Muayenehanede uygulamalar: Meibomian bezlerini ısıtıp nazikçe sağmak, uygun hastada IPL (yoğun atımlı ışık) uygulaması ve gözyaşı kanalına küçük bir tıkaç (punktal tıkaç) yerleştirmek bu basamaktadır.
5. Reçeteli ilaçlar: İltihabı azaltan ya da bağışıklığı düzenleyen damlalar, gerektiğinde ağızdan antibiyotik. Kortizonlu damlaları yalnız kısa süreli ve kontrollü kullanırız.
6. Ağır olgular: Rehber bu basamakta kişinin kendi kanından hazırlanan serum damlasını, tedavi amaçlı kontakt lensi ve bazı cerrahi yöntemleri sayar.

Hangi basamaktan başlayacağımıza kuru gözün tipine ve şiddetine göre muayenede karar veririz. Kapağın göze tam oturmaması ya da tam kapanmaması gibi yapısal nedenleri göz kapağı muayenesinde ayrıca değerlendiririz.

Yapay gözyaşı damlası yeterli mi?

Hafif kuru gözde çoğu zaman yeterlidir; bu evrede en sık başvurduğumuz tedavi de budur. Ama damla, gözyaşının neden hızlı buharlaştığını çözmez. Meibomian bezleri tıkalıysa damla kısa süre rahatlatır, birkaç saat sonra yanma geri döner. Bu durumda bez işlevine yönelik basamakları ekleriz.

“Hangi damla daha iyi?” sorusunun herkes için geçerli tek bir cevabı yok. Damlaların içeriği ve kıvamı farklıdır. Size uyanı kuru gözün tipine göre seçeriz. Damlayı sık kullanacaksanız koruyucu madde içermeyen tek dozluk damlalar göz yüzeyini daha az yorar.

Eczaneden kendi seçtiğiniz kızarıklık giderici ya da kortizonlu damlalar şikâyeti geçici olarak bastırabilir. Ama nedeni çözmez ve bazı yan etkileri vardır.

Kuru göz sendromu geçer mi, tedavi ne kadar sürer?

Nedeni geçici olan kuru göz geçebilir. Örneğin gözü kurutan bir ilacı bıraktığınızda ya da kuru bir ortamdan çıktığınızda şikâyet azalır. Ama çoğu kişide kuru göz uzun soluklu bir durumdur. Dönem dönem artar, azalır. Amacımız şikâyetleri kontrol altında tutmak ve göz yüzeyini korumaktır.

Basit önlemlerin ve damlaların etkisini genellikle birkaç hafta içinde değerlendiririz. Birkaç haftada düzelmeyen kuru göz şikâyeti muayene gerektirir. Meibomian bez sorunu olan hastalarda kapak bakımı çoğu zaman günlük bir alışkanlık olarak sürer.

Tedavilerin riskleri ve dikkat edilecekler nelerdir?

Kuru göz tedavilerinin çoğu düşük risklidir. Ama her birinin kendine özgü yan etkileri olabilir.

• Koruyucu madde içeren damlalar: Sık kullandığınızda göz yüzeyini tahriş edebilir.
• Kortizonlu damlalar: Uzun süre kullandığınızda göz tansiyonunu yükseltebilir ve katarakta yol açabilir. Bu yüzden kısa süreli ve kontrollü kullanırız.
• Punktal tıkaç: Batma ya da fazla sulanma yapabilir. Tıkaç yerinden çıkabilir, nadiren enfeksiyona yol açabilir.
• IPL: Risklerini ve kimlere uygulanmadığını IPL sayfasında ayrıca anlattık.
• Kendi kendine tedavi: Şikâyeti bir damlayla bastırmak, altta yatan nedenin gözden kaçmasına yol açabilir.

Gözde şiddetli ağrı, görmede ani azalma ya da ışığa aşırı hassasiyet varsa zaman kaybetmeden bir göz hekimine ya da acil servise başvurun. Kontakt lens kullanırken gözünüz kızarıp ağrıyorsa lensi çıkarın ve aynı gün muayene olun.